Yo?un Bak?mda Deliryum

Seda Banu AKINCI*, Altan ?AH?N*

 

* Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi, Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dal?, ANKARA

 

Delirium in The Intensive Care Unit

Key Words: Delirium, Confusion, Intensive care.

Anahtar Kelimeler: Deliryum, Konf?zyon, Yo?un bak?m.

 

Yo?un bak?m sendromu, yo?un bak?m psikozu, akut konf?zyon durumu, akut beyin sendromu diye pek ?ok isimle an?lan deliryum, terminoloji karga?as? ve tan? zorlu?u nedeniyle yak?n d?neme kadar karma??k kalm?? bir konudur[1]. Deliryum kelimesi Yunanca ?sa?ma konu?mak? anlam?na gelen ?Leros? kelimesinden ve Latince ?izin d???na ??kmak? anlam?ndaki ?delirare? veya ?delirare decedere? kelimelerinden k?ken almaktad?r[2]. Di?er terminolojiler bu durumun yo?un bak?mda yatman?n bir par?as?, do?al sonucu oldu?unu tan?mlamas? ve dolay?s? ile konunun ?nemsenmemesine neden oldu?u i?in deliryum kelimesi tercih edilir[3,4].

TANIM

Deliryum ani ba?layan, genel olarak bili?sel i?levlerin bozulmas?, bilin? durumunda de?i?iklik, dikkat bozukluklar?, artm?? ya da azalm?? psikomotor aktivite ve uyku-uyan?kl?k d?ng?s?n?n d?zensizli?i ile karakterize, ge?ici organik mental sendromdur[2].

Deliryumun tan?m?nda alt?n standart; t?m di?er psikiyatrik tan?lar?n da s?n?fland?r?ld???, uluslararas? k?lavuz olan, ?Diagnostic and Statistical Manual for Mental Disorders (DSM-IV)? kriterleridir[5].

Deliryum ??in DSM-IV Tan? Kriterleri

a. Dikkatin odaklanmas? ve dikkatin s?rd?r?lmesi ile karakterize bilin? bozuklu?u (?rne?in; ?evrenin fark?nda olmada azalma),

b. Haf?zada eksiklikler, oryantasyon bozuklu?u, konu?mada zorluk gibi bili?sel bozukluklar veya daha ?nceden demans olmaks?z?n alg?lamada bozulma,

c. Bozukluklar?n k?sa s?rede geli?mesi (genelikle saatler veya g?nler i?inde) ve ayn? g?n i?inde bozuklu?un ?iddetinin de?i?iklik g?stermesi,

d. Hikaye, fizik muayene veya laboratuvar testleri ile bozuklu?un sebebinin a?a??dakilerden birine ba?lanabilmesi;

? Genel durumun fizyolojik sonucu olarak,

? ?laca veya toksik maddelere ba?l? olarak,

? ?ekilme sendromuna ba?l? olarak,

? Yukar?daki sebeplerden birden fazlas?.

DEL?RYUM T?PLER?

Her ne kadar DSM kriterleri ile a??k?a tan?mlanm?? olsa da deliryum ?zellikleri hastadan hastaya de?i?iklikler g?sterir[2]. Deliryum konf?zyonun yan? s?ra hipoaktif, hiperaktif veya mikst pek ?ok motor komponenti i?erebilir. Deliryumun klasik iki tipi tan?mlanm??t?r: Hiperaktif ve hipoaktif deliryum. Hiperaktif deliryumda hasta uyar?lara a??r? duyarl?d?r ve psikomotor aktivitesi artm??t?r. D??melerle sonu?lanabilen ortamdan ka?ma ?abas?, kateterlerin ?ekilmesi ile kendini g?sterebilen t?bbi cihazlardan kurtulma ?abas?, ba??rma, ?a??rma, ?ikayet etme, k?f?r etme, s?ylenme gibi seslenmeler, di?er insanlara sald?rma hiperaktif deliryumun davran??sal ?rnekleri aras?nda say?labilir[6]. Hipoaktif deliryumda ise duyarl?l?k ve psikomotor aktivite azalm??t?r. Bir hasta g?n i?inde hem hiperaktif hem de hipoaktif olabilir ve bu durum mikst tip olarak da adland?r?labilir[2,6]. Yap?lan bir ?al??mada yo?un bak?mda yatan hastalar?n %94??nde hipoaktif deliryum g?zlenirken, %6?s?nda hiperaktif deliryuma rastland??? bildirilmi?tir[4].

?NS?DANS

Yo?un bak?m hastalar?n?n %40-80?inde deliryum bildirilmi?tir[4,7]. Hasta pop?lasyonunun tipi (ya?, genel durum), ?al??man?n tipi ve tan? kriterleri de?i?ik ?al??malarda farkl? oranlar bildirilmesine neden olmaktad?r[2]. Deliryum yo?un bak?m ?nitesi (YB?)?ne yatt?ktan sonra ortalama ikinci veya ???nc? g?nde ba?lamakta, 60 g?n kadar s?rebilse de ortalama ??-d?rt g?nde sona ermektedir[4,6].

 

KL?N?K ?NEM

Hastanede yatan hastalarda konf?zyon sebebi olan deliryum akut bilin? d?zeyi de?i?iklikleri, dikkat bozuklu?u ve d???nce ak???nda d?zensizlik ile karakterize olup, hastalar?n hastanede kal?? s?resini uzat?r[7]. Ayr?ca, deliryumun y?ksek mortalite oranlar?yla ili?kili oldu?u da g?sterilmi?tir[7,8]. Bu kadar klinik ?nem ta??mas?na ra?men, deliryumdaki hastalar?n %64-84??nde deliryum, klinisyenler taraf?ndan fark edilmemektedir[4,9,10]. Bu sebeplerle deliryum ve kullan?lan ila? tedavileri, ya?l?larda bak?m kalitesinin artt?r?lmas? i?in gerekli ilk ?? ?nemli parametre aras?nda, iki ayr? birbiriyle ili?kili fakt?r olarak s?ralanm??t?r[4,11].

YB? hastalar?nda, pek ?ok sistemi kapsayan akut hastal?klar?, komorbiditeleri, kulland?klar? ila?lar ve di?er pek ?ok fakt?r nedeniyle konf?zyon g?r?lebilmektedir. ?zellikle hiperaktif hastalarda kateterlerin ?ekilmesi, kendi kendini ekst?be etme, hastan?n g?venli?i ve bak?m? a??s?ndan b?y?k problem olu?tururken, hipoaktif hastalarda deliryum s?kl?kla atlanabilmekte ve hastalar?n aspirasyon ve reent?basyon riskleri artmaktad?r[4,12].

Deliryum yo?un bak?mda ve hastanede kal?? s?resini de uzatmaktad?r[4,13]. Yo?un bak?mda deliryum s?resi ve kullan?lan psikoaktif ila?lar yo?un bak?mda ve hastanede kal?? s?resi ile do?rudan ili?kili bulunmu?tur[4].

Deliryumun bir ba?ka klinik ?nemi de yo?un bak?mda kal?? s?resi sonunda iyile?memesi, deliryuma giren hastalarda serviste hatta evlerine giderken bile uzun d?nem psikolojik etkilerin s?rmesidir[4,14,15]. Deliryum ge?irmi? hastalar?n hastaneden ??kt?ktan sonra bile fonksiyon kay?plar?n?n oldu?u, bak?ma ihtiya?lar?n?n oldu?u ve tekrar yat?l? bir merkezde izlenmeleri gerekti?i bildirilmi?tir[15,16].

R?SK FAKT?RLER?

Deliryum risk fakt?rleri, deliryuma yatk?nl?k olu?turan ve deliryumu ba?latan fakt?rler olarak iki grup alt?nda toplanabilir[17,18]. Yatk?nl?k yaratan fakt?rler, hastane kabul?nde var olan ve hastan?n ba?lang??taki hassasiyetini belirleyen fakt?rlerdir. Deliryumu ba?latan fakt?rler ise deliryumun geli?mesine sebep olan olumsuz uyar?lar ve hastane ile ilgili fakt?rlerdir. Hasta deliryuma girmeye yatk?n ise, hafif bir ba?lat?c? uyar? deliryuma girmesine sebep olabilir. Tersi de m?mk?nd?r; deliryuma diren?li bir hasta ?ok a??r uyar?larla bile deliryuma girmeyebilir. Genel olarak hastanede yatmakta olan hastalarda ba?lang??ta bili?sel i?lev bozuklu?unun olmas?, a??r hastal?k, dehidratasyon ve ya? deliryumu artt?ran fakt?rler olarak bildirilmi?tir. Erkek cinsiyet, alkol al??kanl???, k?r?klar, depresyon, g?rme bozukluklar?, demans deliryuma yatk?nl?k olu?tururken; hastan?n ba?lanmas?, beslenme bozukluklar?, ?oklu ila? kullan?lmas?, idrar sondas?, infeksiyonlar, duyusal uyar?lar?n fazlal??? ya da azl??? (sosyal izolasyon), g?r?lt?, a?r?, n?roleptik veya narkotik kullan?lmas?, hastane odas?n?n s?k de?i?mesi, hastan?n bulundu?u ortamda saat olmamas?, hastan?n g?zl?klerinin olmamas?, cerrahi, t?bbi giri?imler ve yo?un bak?mda kal?? deliryumu ba?latan fakt?rler olarak bildirilmi?tir[2,14,15,19].

Cerrahi ge?irmi? hastalar ?zellikle risk alt?nda olduklar? i?in, bu hasta grubunda deliryum risk fakt?rleri ayr?nt?l? olarak ?al???lm??t?r. Ya?, alkol kullan?m?, kronik bili?sel i?lev bozukluklar?, uzun s?re cerrahi i?in beklemek, serum sodyum, potasyum, glikoz d?zeylerinde bozukluklar, d???k hemoglobin, intraoperatif kanama, infeksiyonlar, solunum sistemi hastal?klar?, ate?, hipotansiyon, hipokalsemi, azotemi, karaci?er fonksiyon testlerinde bozukluk, hiperamilazemi, hiperbilirubinemi, metabolik asidoz, postoperatif kan transf?zyonlar?, postoperatif hareket k?s?tl?l??? ve a?r?, cerrahi ge?irmi? hastalarda ?nemli risk fakt?rleridir[2,20]. Uykusuzluk, melatonin sal?n?m?n?n sirkadyen ritminin bozulmas?, yabanc? bir ortamda bulunmak, s?k s?k yer de?i?tirmek, pencerelerin olmamas? gibi ?evre ve hastaneyle ilgili fakt?rler de deliryumun geli?mesine neden olabilir[2,21].

Genel olarak deliryum risk fakt?rleri ?? grupta toplanabilir. Birinci grubu akut hastal???n kendisi, ikinci grubu hastan?n ya? ve kronik problemleri, ???nc? grubu da iyatrojenik ve ?evresel fakt?rler olu?turur[4].

Tablo 1?de yo?un bak?m hastalar?nda deliryum risk fakt?rleri g?r?lmektedir[4,12,13].

?L?EKLER

Deliryumun tan?s?nda daha ?nce bahsedildi?i gibi alt?n standart; t?m di?er psikiyatrik tan?lar?n da s?n?fland?r?ld???, DSM-IV kriterlerine g?re klinik olarak hikaye ve muayene ile bir psikiyatrist taraf?ndan tan? konmas?d?r. Genel olarak deliryumun de?erlendirilmesi i?in pek ?ok ?l?ek geli?tirilmi?tir[6]. Bu derlemede yo?un bak?m hastalar? i?in ?zellikle ge?erlilik-g?venilirlikleri ?al???lm??, g?ncel ?l?ekler ?zerinde durulacakt?r.

Yo?un bak?mda hastalarla ileti?im zor oldu?u i?in kritik hastalarda deliryumun fark edilmesi ve tan?s?n?n konmas? zor olabilmektedir. Mekanik ventilat?rdeki hastalarda deliryumun tan?s?nda hem?ireler ve yo?un bak?m doktorlar? gibi psikiyatrist olmayan insanlar?n da kullanabilece?i ?l?ekler geli?tirilmi?tir. Bu ?l?eklerden bir tanesi Dubois ve arkada?lar? taraf?ndan geli?tirilen yo?un bak?m deliryum izlemi kontrol listesi (Intensive Care Delirium Screening Checklist)?dir[12,22]. Bu liste sekiz maddeden olu?ur. Bilin? de?i?ikli?i, dikkati toplayamama, oryantasyon bozuklu?u, hal?sinasyon-psikoz, psikomotor ajitasyon veya retardasyon, uygunsuz konu?ma veya duygu durumu, uyku/uyan?kl?k siklusunun bozulmas? ve semptomlar?n dalgalanmas? deliryum kontrol listesinin maddeleridir[22]. Her bir madde 0 veya 1 puan al?r ve toplam puan d?rtten fazla ise deliryum tan?s? konur. Bu ?l?e?in sensitivitesi %99 olarak bildirilmi?tir[22].

Yo?un bak?mda konf?zyonun de?erlendirilmesi amac?yla Yo?un Bak?m?nitesinde Konf?zyonun De?erlendirme ?l?e?i (YB?-KD?) [The Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU)] de geli?tirilmi?tir[4,7,23]. Bu ?l?e?in ?ngilizce orjinalinin sensitivitesi %93-100, spesifisitesi %98-100 ve g?venilirli?i K= 0.96 olarak bildirilmi?tir[7]. Tablo 2?de g?r?len bu ?l?e?in orjinalinde ikinci madde Hart ve arkada?lar? taraf?ndan geli?tirilen g?rsel dikkat dizileri testini de i?erir[4,7,24]. G?rsel dikkat dizileri testinde, hastaya be? tane resim ??er saniye ara ile g?sterilir, daha sonra on tane resim (be? tanesi yeni, be? tanesi daha ?nce g?sterilen resimler) g?sterilir ve aras?ndan daha ?nceki resimleri hat?rlamas? istenir. Bu testte sekizden az do?ru cevap verilmesi deliryum lehine al?n?r. YB?-KD?de iki maddenin pozitif olmas? ve ???nc? veya d?rd?nc? maddelerden birinin olmas?yla deliryum tan?s? konmaktad?r. Bu ?l?e?in T?rk?e versiyonunun (YB?-KD?) ge?erlilik-g?venilirlik ?al??mas? halen devam etmektedir.

TEDAV?

YB?de yatarken deliryuma girmi? hastalarla sonradan g?r??meler yap?ld???nda hastalar, ill?zyon ve hal?sinasyon g?rd?klerini, kendilerini yaln?z, korku i?inde hissettiklerini, kayg? duyduklar?n?, ?evredeki ufac?k de?i?ikliklerin b?y?k uyar?lar ve anlamlar ta??d???n?, ayr?ca hem?irelerin kendilerine olan yakla??mlar?n?n b?y?k anlam? oldu?unu belirtmi?lerdir[2]. Bu nedenle yo?un bak?mda hastalarla birebir ileti?imde olan ve onlar? en yak?ndan g?zleyen hem?irelerin deliryumu erken tan?ma ve deliryumdaki hastalarla ileti?im konusunda e?itilmeleri gereklidir[2,25]. Hem?ire-hasta ileti?imi sayesinde deliryumdaki hastalar?n oryante olmalar? deliryumun ?nlenmesinde ve tedavisinde en ?nemli noktalardan biridir[15,25]. Hem?irelerin insanca, ?efkatli dokunu?lar?, hasta yak?nlar?n?n deste?i, yo?un bak?m hastalar?n?n serviste hatta hastaneden ??kt?ktan sonra bile sosyal olarak desteklenmesi deliryumu ?nlemede, etkilerini azaltmada ila?lardan ?nce gelen ve daha ?nemli fakt?rlerdir[15].

Deliryum geli?tikten sonra tedavi iki yakla??m ?ekliyle ?zetlenebilir. Birincisi deliryumu ba?latan geri d?nd?r?lebilir t?m nedenlerin ortadan kald?r?lmas?, ikincisi de semptomatik ila? tedavisidir[4].

?ekil 1?de deliryuma yakla??m ?emas? g?r?lmektedir. ?ncelikle hastan?n risk fakt?rleri belirlenmelidir. Bu fakt?rlerden geri d?nd?r?lebilir, d?zeltilebilir olanlar d?zeltilmelidir. Tablo 3?te deliryum risk de?erlendirme formu g?r?lmektedir. Bu formda g?r?len ve daha ?nce bahsedilen risk fakt?rleri saptand???nda akut konf?zyon durumunun deliryum olup olmad??? deliryum ?l?ekleri ve psikiyatri kons?ltasyonu ile saptanmal?d?r.

Deliryum tan?s? konmu? hastalarda tedavi yakla??m? fizyolojik destek, ileti?im, ?evresel fakt?rlerin d?zeltilmesi, psikososyal destek, kons?ltasyonlar, bili?sel ve dikkati k?s?tlama ve ila? tedavisidir (?ekil 1)[6].

Fizyolojik Destek

1. S?v?, elektrolit dengesinin d?zenlenmesi,

2. Normal beslenmenin sa?lanmas?,

3. V?cut ?s?s?n?n normale d?nd?r?lmesi,

4. Normal uyku/uyan?kl?k d?ng?s?n?n sa?lanmas?,

5. Do?al d??k?lama ve idrar yapma ?ekline geri d?n?lmesi,

6. Oksijenasyonun d?zeltilmesi (d???k oksijen sat?rasyonu olan hastalara oksijen verilmesi),

7. Kan ?ekerinin kontrol alt?na al?nmas?,

8. Kan bas?nc?n?n normal s?n?rlarda tutulmas?,

9. Dinlenme ve aktivite saatlerinin belirlenip, hasta bak?m?n?n bir plan i?inde verilmesi ve hastan?n yorgunlu?unun azalt?lmas?,

10. Hareketsizli?in azalt?l?p, hastan?n mobilizasyonunun sa?lanmas?,

11. Kafein verilmemesi,

12. Hastan?n rahats?zl???n?n ve a?r?s?n?n giderilmesi,

13. ?nfeksiyonlar?n erken tan? ve tedavisin?n yap?lmas?.

?leti?im

1. K?sa kolay c?mleler kurun.

2. Yava? ve anla??l?r konu?un, ba??rmay?n ve acele etmeyin.

3. Hastaya ismiyle hitap edin. Hangi ismi kulland???n? ??renin ve kendine oryante olmas?n? sa?lay?n.

4. Sorular?n?z? tekrar edin, cevap i?in yeterli s?re tan?y?n.

5. ??aret ederek ve canland?rarak konu?un.

6. Hastaya ne yapmas?n? istedi?inizi s?yleyin, ne yapmamas? gerekti?ini de?il.

7. Hastan?n ne s?yledi?ini dinleyin. Hareketlerini ve duygulan?mlar?n? izleyip, anlamaya ?al???n.

8. Ge?erlilik tedavisi kullan?labilir. Bu tedavi her davran???n bir mant??? oldu?u prensibine dayan?r. Bu teknikte d??a vurulan duygunun arkas?ndaki nedenin bulunmas?na ?al???l?r.

9. ??z?m tedavisi kullan?labilir. Bu teknik konf?ze hastan?n duygular?n? anlamaya ve hastay? bu duygular hakk?nda bilgilendirmeye dayan?r. Psikoanalize gidilmeden hastan?n bu duygularla ba?edebilmesine yard?mc? olunur.

10. Hasta konf?ze de?ilken konf?zyon ve sonu?lar? hakk?nda bilgi verilmeli ve tedavi plan? hem hasta hem de ailesiyle g?r???lmelidir.

11. Deliryum s?ras?nda ve iyile?me s?recinde hastalara g?ven verilmelidir.

?evre, I??kland?rma ve Ses D?zeni

1. Yo?un bak?m sakin, sessiz tutulmaya ?al???lmal?, dolayl? lo? ???kland?rma kullan?lmal? ve g?r?lt? minimumda tutulmaya ?al???lmal?d?r.

2. Hastan?n alg?lamas?n? d?zeltecek g?zl?kler, i?itme cihazlar? ilk f?rsatta tak?lmal?d?r.

3. Gece konf?zyonlar?n? ?nlemek i?in gece lambalar? kullan?labilir.

4. Ajite davran??lar?n azalt?lmas?nda ki?iselle?tirilmi? m?zik dinletilmesi faydal? olabilmektedir.

5. Ger?e?e oryantasyon teknikleri kullan?lmal?d?r. G?nl?k rutinin bir par?as? olarak hastan?n ki?i, yer ve zaman oryantasyonu yap?lmal?d?r.

6. Konf?ze hastalarda oryantasyon bilgileri s?k s?k tekrar edilmelidir.

7. Hastaya i?inde bulundu?u ortam, ?evredeki ara?lar (monit?rler, intraven?z yollar, oksijen t?pleri, drenaj t?pleri, kateterler), kurallar, bak?m plan? ve g?venlik kurallar? (d??memesi i?in ba?lanmas? gerekebilece?i vb.) ayr?nt?l? olarak anlat?lmal?, bilgi verilmelidir.

8. Tan?d?k olmayan t?m ekipman m?mk?n olan en k?sa s?rede uzakla?t?r?lmal?d?r.

9. ?a?r? ???klar? varsa, hastaya nas?l kullan?ld?klar? g?sterilerek anlat?lmal? ve hastalar?n kullanmalar? sa?lanmal?d?r.

10.? Takvim ve saat hastalar?n g?rebilece?i mesafede olmal? ve hastalar?n dikkatleri ?ekilmelidir.

11.? ?evredeki resimler, alarmlar, dekorasyonlar, televizyon, radyo ve ?a?r? sistemleri yanl?? alg?lamalara sebep olabilir. Bu tip ekstra g?r?nt?ler k?s?tlanmal? veya hastalara teker teker anlat?lmal?d?r. ?Duvardaki tabloyu bir hastam?z hediye etti. Bu tabloda ?i?ekler var ve ne g?zeller de?il mi?? gibi.

12.? G?nl?k rutinler sabit ve yap?land?r?lm?? olmal?, hastan?n doktoru ve hem?iresi m?mk?n oldu?unca de?i?memelidir.

13.? Hastan?n evinden e?yalar getirilebilir ve hastan?n kendi elbiselerini giymesine izin verilebilir. Bu konuda temizlik ve sterilizasyona dikkat edilmelidir.

14.? ?zellikle geceleri oda de?i?ikli?i yap?lmamal?d?r. Deliryumdaki hastalar m?mk?nse tek ba?lar?na bir odaya konmal?, asla iki deliryumdaki hasta yan yana bulundurulmamal?d?r.

15.? Hastalar m?mk?n oldu?unca ba?lanmamal?d?r. Hasta yak?nlar? al?n?p, hasta ba??nda oturtulabilir. E?er ba?lamak zorunlu ise, hasta en az k?s?tlay?c? ?ekilde ba?lanmal?d?r.

16.? Hastan?n hem?ire deskine yak?n bir yere ta??nmas? d???n?lebilir veya hastaya bakan hem?irenin birebir bak?m vermesi sa?lanabilir.

17.? Hasta hiperaktif deliryuma girerse ne yap?laca??na dair bir plan yap?lmal?d?r. B?yle bir durumda, hastaya mimikler ve hareketlerle tehdit olu?turulmamal?, eller her zaman hastan?n g?rebilece?i ?ekilde tutulmal?, hasta ve ?evresinden zarar verebilecek her?ey uzakla?t?r?lmal?d?r.

Psikososyal

1. Hastalar?n kendi bak?mlar?na yard?m etmeleri sa?lanmal?d?r. Hastalar kendi yapabildikleri ?eylerin s?n?rlar?n? ke?fetmeli, fakat yapmak istemedikleri ?eylere zorlanmamal?d?r.

2. Hastaya korkular? ve duygular? sorulmal?d?r.

3. Hastaya sonu? ??karabilece?i ya da mant?k y?r?tmesi gereken komutlar verilmemeli, komutlar kesin ve do?rudan verilmelidir.

4. Hastaya ?ok fazla se?enek sunulmamal?d?r. Hastan?n karar verme yetisi geri d?nene kadar beklenmelidir.

Sosyal ?li?kiler

1. Aile ve arkada? ziyaretleri desteklenmelidir. Fakat ziyaret?i say?s? ve ziyaret s?resi s?n?rland?r?lmal?, hastalar ?ok yorulmamal?d?r.

2. Hastayla birlikte uzun d?nem planlar yap?lmal?d?r. Fizik tedavi ve meslek tedavileri en erken s?rede ba?lat?lmal?d?r.

Kons?ltasyon

1. Deliryum d???n?len t?m hastalar i?in psikiyatri kons?ltasyonu istenmelidir.

Davran??sal De?i?iklikler

1. Personel organizasyonu ve bak?m plan? ba?tan g?zden ge?irilmeli ve gerekirse de?i?tirilmelidir.

2. Bire bir g?zlem yap?lmal?d?r.

3. Hastalara dikkat edilmelidir.

4. Hastalarla konu?ulmal?d?r.

5. Baz? durumlarda deliryumdaki hastay? umursamamak gerekebilir.

6. Hasta izole edilmeli veya rahats?z edici uyar?lar ortamdan uzakla?t?r?lmal?d?r.

7. Hastan?n hareketlerinin k?s?tlanmas? en son ?are olarak d???n?lmelidir.

Bili?sel ve Dikkati K?s?tlama

1. Ajite hastalar?n dikkatini ba?ka y?ne do?ru kayd?rma denenmelidir.

2. Hastalar?n g?nl?k aktiviteleri k???k i?lemlere b?l?nmeli ve basitle?tirilmelidir.

3. Ajitasyonu ba?latan ne ise bulunmaya ?al???lmal? ve m?mk?nse bir daha olmas? engellenmelidir.

Farmakolojik Tedavi

1. Kullan?lan t?m ila? listesi g?zden ge?irilmeli ve m?mk?n oldu?unca azalt?lmal?d?r.

2. ?la?lar?n yan etkileri g?zden ge?irilmelidir.

3. Deliryumdaki hastalar?n a?r?lar? tedavi edilmeli, fakat narkotiklerin deliryumu ba?latabildikleri ak?lda bulundurulmal?d?r.

4. ?la? tedavisi gerekli ise, a?a??daki ila?lardan biri verilebilir:

? Haloperidol (N?rodol) 0.5-5 mg g?nde iki kez-alt? saatte bir oral veya intramusk?ler verilir.

? Lorazepam (Ativan) 0.5-1 mg g?nde iki kez-alt? saatte bir oral veya intraven?z verilir.

? Oksazepam (Serax) 10 mg g?nde iki-?? kez oral verilir.

? Tiyoridazin HCL (Melleril) 10-20 mg oral veya intramusk?ler olarak g?nde iki-?? kez verilir.

5. ?la?lar?n yan etkileri veya paradoksik etkileri a??s?ndan dikkatli olunmal?d?r[6].

Sonu? olarak; deliryum YB?lerde s?k g?r?len, tan?nmaz ve tedavi edilmezse morbidite ve mortaliteyi artt?ran ciddi bir problemdir. Deliryumun nedenleri, tan? konmas? ve sonu?lar? iyi bilinmelidir. Deliryum i?in ?l?eklerin geli?tirilmesi, yo?un bak?m ?al??anlar?n?n bu konuda e?itilmeleri ?artt?r. Tedavide ila? tedavisinden ?nce yap?lmas? gereken pek ?ok ?ey bulunmaktad?r.

 

?KAYNAKLAR

1. ? Tullmann DF. Assessment of delirium: Another step forward. Crit Care Med 2001;29:1481-3.

2. ? Schuurmans MJ, Duursma SA, Shortridge-Baggett LM. Early recognition of delirium: Review of the literature. J Clin Nurs 2001;10:721-9.

3. ? McGuire BE, Basten CJ, Ryan CJ, Gallagher J. Intensive care unit syndrome: A dangerous misnomer. Arch Intern Med 2000;160:906-9.

4. ? Ely EW, Gautam S, Margolin R, et al. The impact of delirium in the intensive care unit on hospital length of stay. Intensive Care Med 2001;27:1892-900.

5. ? American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 4th ed. Washington DC, 1994.

6. ? Rapp CG, Mentes JC, Titler MG. Acute confusion/delirium protocol. J Gerontol Nurs 2001;27:21-33.

7. ? Ely EW, Inouye SK, Bernard GR, et al. Delirium in mechanically ventilated patients: Validity and reliability of the confusion assessment method for the intensive care unit (CAM-ICU) JAMA 2001;286: 2703-10.

8. ? Jacobi J, Fraser GL, Coursin DB. Clinical practice guidelines for the sustained use of sedatives and analgesics in the critically ill adult. Crit Care Med 2002;30:119-41

9. ? Francis J, Martin D, Kapoor WN. A prospective study of delirium in hospitalized elderly. JAMA 1990;263:1097-101.

10. ?????? Inouye SK. The dilemma of delirium: Clinical and research controversies regarding diagnosis and evaluation of delirium in hospitalized elderly medical patients. Am J Med 1994;97:278-88.

11. ?????? Sloss EM, Solomon DH, Shekelle PG, et al. Selecting target conditions for quality of care improvement in vulnerable older adults. J Am Geriatr Soc 2000;48:363-9.

12. ?????? Dubois MJ, Bergeron N, Dumont M, Dial S, Skrobik Y. Delirium in an intensive care unit: A study of risk factors. Intensive Care Med 2001;27:1297-304.

13. ?????? Granberg AIR, Malmros CW, Lundberg DBA. Intensive care unit syndrome/delirium is associated with anemia, drug therapy and duration of ventilation treatment. Acta Anaesthesiol Scand 2002;46:726-31.

14. ?????? McNicoll L, Pisani MA, Zhang Y, Ely EW, Siegel MD, Inouye SK. Delirium in the intensive care unit: Occurence and clinical course in older patients. J Am Geriatr Soc 2003;51:591-8.

15. ?????? Hewitt J. Psycho-affective disorder in intensive care units: A review. J Clin Nurs 2002;11:575-84.

16. ?????? Ely EW, Margolin R, Francis J, et al. Evaluation of delirium in critically ill patients: Validation of Confusion Assessment Method for the Intensive Care Unit (CAM-ICU). Crit Care Med 2001;29:1370-9.

17. ?????? Inouye SK, Viscoli JM, Horwitz RI, Hurst LD, Tinetti ME. A predictive model for delirium in hospitalized elderly medical patients based on admission characteristics. Ann Intern Med 1993;119:474-80.

18. ?????? Inouye SK, Charpentier PA. Precipitating factors for delirium in hospitalized elderly persons, a predictive model and interrelationship with baseline vulnerability. J Am Med Association 1996;275:852-7.

19. ?????? McCusker J, Cole M, Abrahamowics M, Han L, Podoba JE, Ramman-Haddad L. Environmental risk factors for delirium in hospitalized older people. J Am Geriatr Soc 2001;49:1327-34.

20. ?????? Aldemir M, Ozen S, Kara IH, Sir A, Bac B. Predisposing factors for delirium in the surgical intensive care unit. Critical Care 2001;5:265-70.

21. ?????? Olofsson K, Alling C, Lundberg D, Malmros C. Abolished circadian rhythm of melatonin secretion in sedated and artificially ventilated intensive care patients. Acta Anaesthesiol Scand 2004;48:679-84.

22. ?????? Dubois MJ, Bergeron N, Dial S, Skrobik Y. ICU delirium screening checklist: A new tool. Intensive Care Med 1999;25:160.

23. ?????? Bergeron N, Skrobik Y, Dubois MJ. Delirium in critically ill patients. Critical Care 2002;6:181-2.

24. ?????? Hart RP, Best AM, Sessler CN, Levenson JL. Abbrevated cognitive test for delirium. Psychosom Res 1997;43:417-23.

25. ?????? Dyson M. Intensive care unit psychosis, the therapeutic nurse-patient relationship and the influence of the intensive care setting analyses of interrelating factors. J Clin Nurs 1999;8:284-90.

 

Yaz??ma Adresi: Dr. Seda Banu AKINCI

Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi, Anesteziyoloji ve

Reanimasyon Anabilim Dal?, 06100, S?hhiye-ANKARA

e-mail: sedabanu@hacettepe.edu.tr

Makalenin Geli? Tarihi: 05.08.2004

Makalenin Kabul Tarihi: 12.08.2004